Producer Norman Granz had al platen opgenomen met deze unieke Amerikaanse talenten voor Verve in 1956 (Ella and Louis) en in 1957 (Ella and Louis Again) voordat hij doorkwam met dit dubbelalbum dat een absolute knaller was. Porgy and Bess, opgenomen een paar maanden na Ella and Louis Again, werd in 1959 nog gevolgd door Fitzgeralds Ella Fitzgerald Sings the George and Ira Gershwin Songbook (met arrangeur/dirigent Nelson Riddle).
Het is een belangrijke aanvulling op Fitzgeralds opnames van de Verve-songbooks en biedt een uitgebreide blik op een deel van Gershwins oeuvre dat tal van jazzartiesten heeft geïnspireerd. (Miles Davis en Gil Evans brachten in maart 1959 hun eigen, compleet andere versie van Porgy and Bess uit.) Het verhaal van wat Gershwin zijn 'folkopera' noemde werd door Ella en 'Pops' op een diep emotionele manier vertolkt. Russell Garcia's suggestieve en swingende arrangementen voor groot ensemble omlijsten hun totaal verschillende maar zeer complementaire stemmen.
De ambitieuze onderneming van Gershwin (die in in première ging in 1935, twee jaar voor het overlijden van de componist op 38-jarige leeftijd) werd gemengd ontvangen, zoals kan worden verwacht wanneer een gevierde blanke componist een verhaal uit het Afro-Amerikaanse leven probeert te vertellen in de uitgesproken Afro-Amerikaanse volkstaal van blues en jazz. Zwarte componisten, waaronder Scott Joplin, hadden al tientallen jaren eerder dan Gershwin met weinig succes geprobeerd een aparte Amerikaanse 'folkopera' te creëren. En zelfs in de jaren 30 werd Porgy and Bess bekritiseerd omdat het negatieve stereotypen zou bevorderen. Armstrong, vaak ten onrechte beschuldigd niet voldoende op te komen tegen racisme en voor burgerrechten, had al zijn eigen pijnlijke strijd moeten voeren tegen beschuldigingen dat hij te inschikkelijk was op dit gebied. Het is dus onvermijdelijk dat deze kwesties aan de orde komen wanneer we hem in deze context horen. Maar de muziek zelf, in haar pure meeslepende schoonheid, overstijgt alles.
Armstrongs trompet geeft het eerste refrein van 'I Got Plenty O' Nuttin' weer in een briljante melodische perfectie, in harmonie met de manier waarop Fitzgerald de triomfantelijke tekst zingt: 'I am glad I'm alive'. Armstrong opent 'Bess, You Is My Woman Now' met een hartverscheurende out-of-tempo zang, beantwoord door Fitzgerald die zelfverzekerd in tempo antwoordt met de woorden 'Porgy, I's Your Woman Now'. Haar genuanceerde expressie van de rijmende zin 'There's no wrinkle on my brow' kan alleen maar hemels worden genoemd. Armstrong geeft een masterclass over swing, het gevoel dat hij al in de jaren 20 had uitgevonden, in zijn gezongen solo op 'A Woman Is a Sometime Thing'. En Fitzgeralds solo-ballad 'I Wants to Stay Here' (ook wel bekend als 'I Loves You, Porgy') is gewoonweg adembenemend. 'My Man's Gone Now' en de intermezzo's 'Buzzard Song' en 'Doctor Jesus' zijn onheilspellend en haast beklemmend, iets wat we niet van de First Lady of Song gewend zijn. Mede hierdoor is Porgy and Bess een van de belangrijkste vocale albums van die tijd, en misschien wel van alle tijden.
